Το Ποντιακόν το Μνημοκέρε
Στην ποντιακή διάλεκτο, το «Μνημοκέρε» (ή μνημοκέρι) είναι το ιερό κερί μνημοσύνου που κατασκεύαζαν οι οικογένειες για να τιμήσουν τους προσφιλείς τους νεκρούς.
Δεν επρόκειτο για ένα συνηθισμένο κερί, αλλά για μια κατανυκτική οικογενειακή ιεροτελεστία:
- Αγνό Μελισσοκέρι: Χρησιμοποιούσαν αποκλειστικά καθαρό κερί μέλισσας, που μάζευαν με προσοχή και ευλάβεια από τα μελίσσια τους στα χωριά του Πόντου.
- Το Πλέξιμο του Κεριού: Οι γυναίκες του σπιτιού έστριβαν το βαμβακερό φυτίλι και έχυναν διαδοχικές στρώσεις λιωμένου κεριού, απαγγέλλοντας προσευχές. Σε πολλά μέρη, κάθε στρώση ή κόμπος αντιστοιχούσε στο όνομα ενός κεκοιμημένου συγγενή.
- Το Στήσιμο στα Κόλλυβα: Τα λεπτά μελισσοκέρια καρφώνονταν όρθια στο ταψί με το στάρι (κόλλυβα) και έφεγγαν όλα μαζί κατά την επιμνημόσυνη δέηση, σχηματίζοντας μια φωτεινή αγκαλιά μνήμης.
Ένα από τα πιο συγκλονιστικά και ζωντανά έθιμα που μετέφεραν οι Πόντιοι πρόσφυγες είναι η επίσκεψη στα κοιμητήρια τη Δευτέρα της Διακαινησίμου (ή τη Δευτέρα του Θωμά):
- Ανάσταση με τους Κεκοιμημένους: Οι οικογένειες πηγαίνουν στα μνήματα για να μεταφέρουν στους δικούς τους το χαρμόσυνο μήνυμα της Ανάστασης («Χριστός Ανέστη»).
- Το Στρώσιμο του Τραπεζιού: Πάνω στην πλάκα του τάφου στρώνεται λευκό τραπεζομάντηλο με κόκκινα αυγά, τσουρέκια, παραδοσιακά πισία, τυρί και τσίπουρο.
- Κοινό Γεύμα και Τραγούδι: Οι συγγενείς τρώνε, κερνούν τους περαστικούς και ψάλλουν, αποδεικνύοντας ότι ο θάνατος δεν χωρίζει την αγάπη και την κοινωνία των προσώπων.
Όταν οι Πόντιοι ανάβουν το μνημοκέρι ή μοιράζουν προσφορές, λένε πάντοτε την παραδοσιακή ευχή:
«Για τ’ αποθαμενίων τα ψυσάς, Θεός σχωρέσ’ ατείντς»
(Για τις ψυχές των πεθαμένων, ο Θεός να τους συγχωρέσει)
Τα ποντιακά μοιρολόγια δεν εξέφραζαν απελπισία, αλλά έναν βαθύ σεβασμό στον αποχωρισμό και μια ακλόνητη πίστη ότι η ψυχή ταξιδεύει σε τόπο φωτεινό, απαλλαγμένη από τα βάσανα της προσφυγιάς και της επίγειας ζωής.
Πηγή: Επιτροπή Ποντιακών Μελετών / Ποντιακή Λαογραφία & ΠαράδοσηΤα Ψυχοσάββατα στον Πόντο είχαν πάνδημο χαρακτήρα. Κάθε νοικοκυρά ετοίμαζε τα «κολλυβοκούκκια» (βρασμένο στάρι με ρόδι, σταφίδες, καρύδια και κανέλα).
Πριν από τη Θεία Λειτουργία, οι γυναίκες μοίραζαν πιάτα με κόλλυβα στη γειτονιά, ώστε να προσευχηθούν όλοι για την ανάπαυση των ψυχών.
